Botswana

Botswana to kraj leżący na południu Afryki w sąsiedztwie RPA, Namibii, Zimbabwe i Zambii. W tym niewielkim kraju żyje około 2 milionów mieszkańców, a językiem urzędowym jest angielski i tswana. Obecnie dzięki funkcjonującym tu kopalniom diamentów jest to też jeden z bogatszych krajów afrykańskich. Co jest niebywałym sukcesem, bo kiedy w 1966 roku Botswana odzyskała niepodległość była jednym z najuboższych krajów świata, w którym praktycznie nie było dróg, a 50% mieszkańców było analfabetami.

Na dzisiejszych terenach Botswany pierwsi osadnicy pojawili się już I w. p.n.e. i byli to Buszmeni, których w VII w. n.e. zastąpiły ludy Bantu, a Buszmeni przenieśli się do kotliny Kalahari, którą zamieszkują po dziś dzień. Znacząca część kraju została zajęta przez plemiona Tswana, które razem z czasem zaczęły tworzyć konfederacje, ale nadal nie powiązane jednym ośrodkiem politycznym. W XVIII wieku zaczęli się tu pojawiać osadnicy holenderscy, a w XIX wieku zaczęli tu napływać misjonarze brytyjscy.  W drugiej połowie XIX wieku ziemie botswańskie zostały zajęte przez Brytyjczyków, a część ziem leżących na południe od rzeki Molopo stało się kolonią brytyjska Beczuana. Ziemie leżące na północy i zachodzie zostały protektoratem brytyjskim. Na tym nie zakończyła się angielska działalność, z czasem zostały ustanowione granice ziem plemiennych, a władza poszczególnych wodzów został zachowana, dodatkowo Brytyjczycy wspierali ich finansowo. Na początku XX wieku zaczęło wzrastać znaczenie plemion Tswana w administracji brytyjskiej, a w czasie II wojny światowej około 10 000 Tswana walczyło w armii Po zakończeniu wojny z czasem zaczęły się na ziemiach Botswany ruchy wyzwoleńcze, a na ich czele stało plemię Bamangwato z ludów Tswana. W roku 1960 powstaje Narodowa Partia Botswany, dwa lata później Demokrstyczna Partia Botswany, która z czasem staje się główną siłą polityczną kraju. W wyniku jej działań w 1964 roku Beczuana uzyskuje autonomię, w 1965 powstaje rząd pod przywództwem Khamy. W 1966 roku zostaje proklamowana niepodległa republika Botswany, która staje się członkiem ONZ, OJZ, oraz brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Na czele rządów staje Khama, któremu ten kraj zawdzięcza niebywały rozwój gospodarczy a co ważniejsze również stabilizację polityczną. W latach osiemdziesiątych rozwija się gałąź wydobywcza gospodarki, w Botswanie wydobywa się diamenty, miedź i nikiel, co spowodowało, że szybko staje się najbogatszym afrykańskim krajem. Ten stabilny rozwój trwa do dziś, co sprawia, że z czasem Botswana stała się również krajem dość popularnym turystycznie.

Położenie Botswany sprawia, że najszybciej można się tu dostać drogą lotniczą. Przelot z Warszawy z przesiadkami zajmuje około 17-20 godzin, ale są też połączenia, które zajmują dwa dni. Można też wybrać opcję przelotu do Johannesburga a stąd do Botswany dojechać samochodem.

Po kraju najwygodniejsze jest poruszanie się samochodem, chociaż drogi nie są można najwyższej jakości, ale własny środek transportu zapewnia dużą swobodę. Linia kolejowa jest tylko jedna więc nie można się nią dostać wszędzie. Dużą popularnością wśród turystów cieszą się również taksówki, a pomiędzy miastami kursują minibusy. Ceny zarówno za busy jaki taksówki nie są bardzo wysokie, dlatego też stanowią bardzo dobrą alternatywę dla samodzielnego wypożyczania samochodu.

Mieszkańcy

W Botswanie od uzyskania autonomii jest władza centralna to jednak nie mniejsze znaczenie ma władza lokalna, na której czele stoją starszyzny plemienne, bo Botswana to zdecydowanie kraj plemienny. Całkowita liczba tutejszych plemion nie jest znana, jest ich kilkadziesiąt, a ponieważ dużą część stanowią plemiona koczownicze więc i policzenie ich jest praktycznie niemożliwe.

Znajomość obszarów zajmowanych przez poszczególne plemiona może się przydać w czasie podróży, szczególnie jeśli pomiędzy sąsiadującymi ludami istnieją jakieś zatargi. Równie istotna jest wiedza o obyczajach i zwyczajach plemiennych, pozwala to uniknąć obrażenia gospodarzy czy jakiejś pomniejszej gafy.

Najstarsze żyjące plemię to Buszmeni, nazywani też San, zamieszkują głównie obszar Kalahari, ale jeszcze w XVIII wieku zajmowali całą Afrykę Południową, ale z czasem zostali wyparci przez Bantu i Burów. Kobiety mają duże znaczenie w plemionach, ich główną rolą jest gromadzenie żywności, uczestniczą też w polowaniach, mogą być też przywódcami rodzinnych grup. Dla członków tego plemienia niezwykle ważne są wspólne rozmowy, muzyka i taniec. Posługują się oni językami pochodzącymi z języków khoisan, które oparte są na mlaskach. Władza jest tu dziedziczna, ale nawet wodzowie są ograniczeni w podejmowaniu decyzji przez wspólnotę, bo tu sprawy rozważa się wspólnie, uzyskawszy porozumienie pomiędzy wszystkimi członkami, kobiety nie są wykluczone z procesu decyzyjnego. Buszmeni są ludem koczowniczym, żyją z tego co upolują czy nazbierają, z tego też powodu mają wiele nieprzyjemności ze strony władz rządzących, które coraz częściej wysiedlają Buszemnów z ziem przez nich zajmowanych od setek lat.

Plemię stanowiące zdecydowaną większość mieszkańców kraju to Tswana, a język tswana jest językiem urzędowym Botswany. Do Tswana zaliczają się ludy Bamangwato, Balete, Ndebele,  Matabele.
Dla tych ludów niezwykle ważne jest przestrzeganie zasady Murao ndisze czyli Prawo rządzi, oznacza to tyle, że należy przestrzegać tradycji i nie można postępować jej wbrew, a patrząc dalej pozwala ustrzec się przed tyranią i destrukcją.

Kolejne plemię zamieszkujące Botswanę to Szona, plemiona te wywodzą się z Bantu, żyją głównie w Zimbabwe, ale nie brakuje ich na ziemiach botswańskich.

Do Bantu należy też plemię Herero, lud rolniczy zajmujący się hodowlą krów. Ich historia sięga XVII i XVIII wieku, kiedy pojawili się na tych terenach zajęli się pasterstwem. Dziś spośród innych plemion wyróżnia ich też strój, szczególnie kobiet. Pochodzi z XIX wieku i wzorowany jest na sukniach żon niemieckich misjonarzy.  Suknia składa się z krynoliny, kilku halek i kapelusza, który swoim kształtem przypomina krowie rogi, a jest zrobiony ze zwiniętych materiałów. Stroje są niezwykle barwne i można je zobaczyć podczas festiwalu Herero, który ma miejsce w  Okahandja.

Warto też wspomnieć o najstarszym plemieniu, które zamieszkuje Botswanę, ale też RPA, Zimbabwe, Zambię czyli Khoisan i są protoplastami współczesnych Buszmenów. Są oni ludem zbieraczy i nomadów. Przez szereg lat przystosowali się do życia trudnych warunkach i świetnie sobie radzą w życiu codziennym, chociaż jest ich już niewielu i najczęściej można ich spotkać w rezerwatach.

.

Przyroda

Baobab

W Botswanie mamy do czynienia z klimatem suchym zwrotnikowym, ale ze względu na wysokość nad poziomem morza temperatury w lecie średnio dochodzą do 26 stopni, a zimą do 12-15 stopni. Trzeba też pamiętać, że są tu znaczące różnice w temperaturach dobowych, nocami czy nad ranem mogą zdarzyć się nawet przymrozki w okresie zimowym. Opady deszczu są tu niewielkie i głównie latem, ale zdarzają się także takie lata, kiedy opadów nie ma i panuje susza. Od czerwca do listopada jest pora sucha, temperatury osiągają wówczas 30 stopni, ale nocą spadają czasem do zera.

Zdecydowaną większość terenów Botswany zajmuje kotlina Kalahari a otaczają ją wyżyny Damara i Nama. Na północy i wschodzie mamy rzeki, z których największa to Okawango, następna to Limpopo.
Ze względu na klimat i położenie występują tu głównie sawanny, gdzie dominują krzewy kolczaste, na północy rosną suche lasy z drzewem tekowym a nad Okawango nie brakuje bagien, na których rośnie trzcina. Co ciekawe w przeciwieństwie do niezbyt bogatej roślinności tutejsza fauna jest bogata i zróżnicowana. Sporą część kraju zajmują parki i rezerwaty przyrody, co znacząco wpływa na liczebność występujących tu gatunków zwierząt. Spotkać tu można słonie, szakale, legwany, antylopy, gazele, wiele gatunków węży, a także hipopotamy.

Najstarszym parkiem narodowym w Botswanie jest Park Narodowy Chobe a zarazem jest to miejsce, gdzie żyje największe skupisko zwierząt. Powierzchnia parku to 10 566 km2 a został założony w 1967 roku i rozciąga się od kotliny Kalahari po rzeki Chobe, Ngwezumba i Savute. Na ziemiach parku rosnąa lasy podrównikowe, sawanny, są też bagna i lasy galeriowe. Ze zwierząt występuje słoń afrykański, hipopotam, antylopa, lew gepard, hiena, leopard. Nie brakuje też ptaków – żyją tu gęsi, kaczki, ibisy, zimorodki, kormorany, czaple.

Na granicy pomiędzy Botswaną a Republiką Południowej Afryki został założony w 1999 roku Transgraniczny Park Narodowy Kgalagadi. Rozciąga się on na powierzchni 37 150 km2 a powstał w wyniku połączenia Parku Narodowego Kalahari Gemsbok w RPA i Parku Narodowego Gemsbok w Botswanie. Zajmuje on centralną część pustyni Kalahari i ciągnie się po rzeki Nossob i Aoub. Rosną tu głównie sawanny, busz akacjowy a przy rzekach lasy podzwrotnikowe. Ze zwierząt spotkać można słonia afrykańskiego, bawoła, nosorożce, guźce, lewy, lamparty, hieny. Z ptaków orły, sokoliki, strusie afrykańskie.

Na południe od Okawango leży Park Narodowy Nxai oraz Park Narodowy Makgadikgadi. Znacząca część tych parków to tereny pustynne, ale też błotne. Nie brakuje tu różnych gatunków ptaków, są tez zebry, impale. Jest to też region znany z potężnych baobabów, największe maja około 10 m wysokości a w obwodzie około 30 m.

Atrakcje

Delta Okawango

Pustynia Kalahari  to z pewnością stały punkt wycieczek turystów przybywających do Botswany. Jej obszar jest olbrzymi, bo liczy sobie około 900 000 km2 i zdecydowana jej większość leży na ziemi botswańskiej, pozostała część należy do RPA i Namibii. Samo słowo kalahari to miejsce bez wody więc nazwa z pewnością jest adekwatna. Na tym obszarze żyje wiele zwierząt i o dziwo są tu też tereny hodowlane. Nie brakuje tu rezerwatów, największy to Rezerwat Central Kalahari Game Reserve, który jest drugim pod względem wielkości takim obszarem na świecie. Nie można też zapomnieć o Parku Narodowym Kgalagadi. To co cechuje to miejsce to z pewnością bardzo wysokie temperatury, szczególnie latem kiedy dochodzą one do 40 stopni, a nocą spadają do zera o czym warto pamiętać jeśli planujemy wycieczkę kilkudniową. Na Kalahari żyją plemiona Sam, Kung, Khomani, Khios Nama (lub Namaqua) i Griqua. W czasie zaplanowanych wędrówek można zobaczyć jak żyją plemiona, których historia sięga tysiące lat wstecz. Ze zwierząt to z pewnością najczęściej można spotkać oryksa, ale też lwy, lamparty, gepardy, ciekawskie surykatki i co ciekawe choć to jest pustynia żyją tu też żaby.

Delta Okawango to region o powierzchni 15 000 km2 i jest to największa delta śródlądowa na świecie wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Bazą wypadową jest niewielkie miasto Maun, do którego można dotrzeć również drogą lotniczą, bo ma swoje lotnisko. Po delcie można pływać canoe, które jest wykonane z jednego kawałka drzewa. W czasie takiej wyprawy mamy możliwość podziwiać bogactwo tutejszej flory i fauny. Sporo tu ptaków, nie brakuje też słoni, lwów czy gepardów, antylop, które w Okawango mają swój wodopój.

Warto też wybrać się do pasma górskiego Tsodilo, które zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Pasmo to mieści się na pustyni Kalahri i jest uważane przez mieszkańców za miejsce zamieszkane przez duchy przodków. To co tutaj przyciąga turystów to z pewnością malowidła naskalne. Na obszarze około 10 km2 można zobaczyć około 4500 malowideł przedstawiających życie ludzi na tych ziemiach. Ze względu na te malowidła góry Tsodilo nazywa się Luwrem pustyni.

Informacje

Do przekroczenia granicy w Botswanie niezbędny jest aktualny paszport, ważny przez sześć miesięcy od daty wyjazdu oraz wiza, którą trzeba uzyskać w placówce dyplomatycznej.
Oprócz wizy niezbędne jest pokazanie biletu powrotnego lub tranzytowego a także pieniędzy niezbędnych na czas pobytu. Najbliższa placówka dyplomatyczna znajduje się w Pretorii w Republice Południowej Afryki.

Waluta kraju jest pula, którą bez problemu można wymienić w bankach lub kantorach. W dużych miastach i hotelach akceptowane są karty płatnicze, jeśli jednak udajemy się na prowincje musimy mieć ze sobą gotówkę.

Przed wyjazdem konieczne jest wykupienie polisy zdrowotnej oraz od następstw nieszczęśliwych wypadków. Za usługi medyczne na miejscy będziemy musieli zapłacić z własnej kieszenie, ale jeśli będziemy mieli polisę to po powrocie bez problemu uzyskamy zwrot kosztów leczenia.

Przed wyjazdem warto zaszczepić się przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i C, błonicy, tężcowi, krztuścowi, przecie żółtej gorączce. Botswana jest też rejonem występowania malarii więc powinniśmy się zaopatrzyć w stosowne lekarstwa. Dodatkowo trzeba pamiętać o środkach odstraszających komary i owady, a także, lekach na gorączkę, przeciwbólowych, na biegunkę czy przeciwwymiotnych.